Vasiyetname, mirasbırakanın ölüme bağlı son irade beyanlarını içeren bir ölüme bağlı tasarruf şeklidir. Örneğin bir kişi, vasiyetname yolu ile malvarlığının bir kısmını miras olarak bir başka kimseye bırakabilir, evcil hayvanına nasıl bakılacağına dair isteklerini belirtebilir veya mezarının neresi olması gerektiğini söyleyebilir. Bu örnekleri elbette daha da çoğaltmak mümkündür.
Vasiyetname yapabilmek için mirasbırakanın gerekli ehliyet şartlarını sağlamış olması gerekmektedir. Buna ilişkin düzenleme Türk Medeni Kanunu m. 502’de yer almaktadır. Buna göre, “Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve onbeş yaşını doldurmuş olmak gerekir”. Madde metninden de açıkça anlaşılacağı üzere, vasiyetname yapabilmek için iki tane koşul öngörülmüştür. Bunlar kişinin ayırt etme gücüne sahip olması ve on beş yaşını tamamlamış olmasıdır.
Türk hukukunda vasiyetname üç şekilde yapılabilmektedir:
1-El yazılı vasiyetname
2-Resmi vasiyetname
3-Sözlü vasiyetname
1) El yazılı vasiyetname, ölüme bağlı tasarrufta bulunabilmenin en basit yollarından biridir. Burada TMK m. 538/1 gereğince uyulması gereken üç tane şekil şartı vardır:
-Vasiyetnameyi yazacak kişi, bunu başından sonuna kadar kendi el yazısı ile kaleme almalıdır,
-Vasiyetname bunu yazan kişi tarafından imzalanmalı ve bu imzanın da el yazısıyla atılması gerekir,
-Vasiyetnamenin yapıldığı tarihi gün, ay ve yıl şeklinde belirterek yine el yazısı ile göstermek gerekir.
Bu belirtilen şekilde yaptığınız vasiyetnameyi, isterseniz saklanılmak üzere bir sulh hâkimine, yetkili bir memura veya notere bırakabilirsiniz (TMK m. 538/2).
2) Resmi vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmi memur tarafından düzenlenir (TMK m. 532/1). Vasiyetnameyi düzenleyen resmi memurun sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilmesi mümkündür (TMK m. 532/2).
Resmi vasiyetname, “okunarak ve imzalanarak yapılan” ve “okunmaksızın ve imzalanmaksızın yapılan” vasiyetnameler olarak ikiye ayrılır:
Okunarak ve imzalanarak yapılması gereken resmi vasiyetnamede, mirasbırakan öncelikle arzularını resmî memura bildirir (TMK m. 533/1). Bunun üzerine memur, vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir (TMK m. 533/1). Ardından vasiyetname, mirasbırakan tarafından okunur ve imzalanır (TMK m. 533/2). Son olarak ise memur, vasiyetnameye düzenleme tarihini yazarak imzasını atar (TMK m. 533/3).
Vasiyetnameye tarih ve imza konulduktan hemen sonra mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu, bunun son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder (TMK m. 534/1). Tanıklar, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalarlar (TMK m. 534/2). Belirtmek gerekir ki vasiyetname içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir (TMK m. 534/3).
Okunmaksızın ve imzalanmaksızın yapılan resmi vasiyetnamede ise memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde mirasbırakana okur ve bunun üzerine mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder (TMK m. 535/1). Bu durumda tanıklar, hem mirasbırakanın beyanının kendi önlerinde yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini; hem vasiyetnamenin kendi önlerinde memur tarafından mirasbırakana okunduğunu ve onun vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan ettiğini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalarlar (TMK m. 535/2).
3) Sözlü vasiyetname, ancak olağanüstü durumlarda düzenlenebilir (TMK m. 539-541). Sözlü vasiyetname şu koşulların bulunması halinde yapılabilir:
-Olağanüstü bir halin varlığı,
-Sözlü vasiyetname dışında, başka türlü vasiyet yapma imkanının olmaması gerekir.
Sözlü vasiyetname için mirasbırakan, son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyanına uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini yükler (TMK m. 539/2). Mirasbırakan tarafından görevlendirilen tanıklardan biri, kendilerine beyan edilen son arzuları, yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar, bu belgeyi imzalar ve diğer tanığa imzalatır. Yazılan belgeyi ikisi birlikte vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine verirler ve mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini, onun son arzularını olağanüstü durum içinde kendilerine anlattığını hâkime beyan ederler (TMK m. 540/1).